De Rol van Extinction Rebellion in het Westerse Systeem

Locatie: een houten tafel in een buurtcafé. Buiten raast het verkeer, binnen is het stil behalve de zachte bonk van koffiekopjes. Aan tafel: twee figuren die het zelden met elkaar eens zijn, maar nu toch het gesprek aandurven.

Rosa (XR-activist):
Ik begrijp je scepsis, echt waar. Al die afkeurende blikken als we weer eens een weg blokkeren, of in het nieuws komen met leuzen over systeemverandering. Maar als we niks doen — wie doet het dan?

Daan (systeemcriticus):
Ja, dat is het punt juist. Jullie doen wel iets, maar ik vraag me af voor wie. Voor jezelf? Voor media-aandacht? Of, paradoxaler nog: voor het systeem zelf? Want je denkt misschien dat je ertegen vecht, maar je handelt volstrekt binnen de marges die het je toestaat.

Rosa:
Sorry hoor, maar blokkades, arrestaties, rechtszaken — dat zijn geen dingen die “het systeem” stimuleert. We vormen verstoring, we zetten de macht onder druk.

Daan:
Maar de vraag is: hoe gevaarlijk zijn jullie werkelijk? Jullie bestaan is namelijk mogelijk gemaakt door precies dat westerse, liberale systeem dat je bekritiseert. Je wordt niet gemarteld. Je krijgt media-aandacht. Je hebt rechtsbijstand, crowdfunding, sympathiserende academici, zelfs politici die zeggen: “Ze hebben een punt, maar niet zo.”
Met andere woorden: jij bent systeemtoelaatbare oppositie.

Rosa (met frons):
Dus jij zegt dat we marionetten zijn van het systeem? Dat we niets veranderen?

Daan:
Ik zeg dat jullie — onbedoeld misschien — de illusie versterken van een samenleving waar inspraak en verzet nog werken. Je theorieën mogen radicaal klinken, maar het feit dat je ze op tv mag verkondigen betekent dat het systeem ze tolereert en incorporeert. Het bevestigt precies wat jij zo graag wilt ondermijnen.

Rosa (feller):
Maar is dat dan erg? Dat we binnen de marges opereren? Kijk naar China — dáár bestaat geen Extinction Rebellion. Geen protest zonder gevaar voor lijf en vrijheid. Hier kunnen we het debat openen. Dat is toch juist kracht?

Daan:
Of het is slimme inkapseling. Het systeem is niet bang voor een XR-actie op de A12. Het weet dat het daarmee zijn democratische legitimiteit juist bewijst. “Kijk ons eens tolerant zijn.” Intussen gaan de fossiele subsidies door, klimaatdoelen verschuiven als zonsopgangen, en draait de economische motor gewoon verder.

Rosa:
Dus dan niks doen? Thuisblijven? Twitteren in de leegte?

Daan (droogjes):
Of toegeven dat de werkelijke macht buiten bereik ligt. Dat we als burgers slechts worden begeleid van punt A naar B, zoals jij ook treffend zei: onder de illusie van autonomie. Het systeem moedigt gedrag aan dat lijkt op vrije keuze — of het nu gaat om elektrisch rijden of protesteren — zolang het de kern niet raakt: eigendomsverhoudingen, kapitaalmacht, mondiale afhankelijkheid.

Rosa:
Maar dat is toch precies waar wij wél aankomen. Wij zeggen: groei is het probleem, niet de oplossing. Wij willen geen hervorming, maar fundamentele verandering.

Daan:
En toch komen jullie eisen keurig in beleidsnota’s terecht. “Burgerberaden”, “systemisch denken”, “klimaattransitie”. Het wordt beleidsjargon. De radicaliteit verpulvert zodra het op papier verschijnt.

Rosa:
Dan ligt de uitdaging toch niet bij het idee, maar bij hoe het wordt uitgevoerd. Als burgerberaden worden afgezwakt tot symbolisch overleg, is dat geen bewijs dat het idee slecht was — maar dat het systeem zich verzet tegen echte zeggenschap.

Daan:
Misschien. Maar zelfs dan blijft mijn punt staan: jullie functioneren als zuurstofklep. Jullie bieden uitlaat voor frustratie, maar zolang de productielijnen draaien, de beurzen stijgen en het BBP groeit, is de macht tevreden. Ze tolereert jullie. Misschien heeft ze jullie zelfs nodig.

Rosa (kijkt peinzend naar haar koffie):
Dat is een cynische conclusie.

Daan:
Misschien. Maar kijk naar de geschiedenis: zelfs de grootste protestbewegingen — mei ’68, Occupy, de Arabische Lente — werden óf ingelijfd, óf uitgedoofd, óf overgenomen door macht waartegen ze streden.

Rosa:
En toch liet Occupy ons anders kijken naar ongelijkheid. XR heeft het klimaat op de kaart gezet. Zelfs als we niet meteen winnen, verleggen we het gesprek.

Daan:
Misschien. Maar wie bepaalt het eindspel? En tegen welke prijs? Want intussen raken gewone burgers vervreemd — mensen die voelen dat hún belangen ondergeschikt zijn aan abstracte idealen, aan demonstraties waar zij last van hebben.

Rosa:
Dan is het aan óns om die brug te slaan. Om te laten zien dat systeemverandering niet elitair of theoretisch is, maar juist bevrijdend. Dat een samenleving zonder fossiele afhankelijkheid ook eerlijker, gezonder en rechtvaardiger kan zijn.

Daan (knikt langzaam):
Misschien zit daar dan de sleutel. Niet in het schreeuwen tegen het systeem — maar in het blootleggen van zijn subtiele sturing. Zoals jij zei: mensen denken dat ze zelf kiezen, terwijl ze begeleid worden. Als XR echt wil breken met dat patroon, moet het ook zijn eigen rol daarin erkennen.

Rosa (rustiger):
Dus onze grootste bijdrage is misschien niet de blokkade, maar de spiegel. Niet alleen naar Shell of de overheid — maar ook naar onszelf. Naar hoe wij meespelen, zelfs in ons verzet.

Daan:
Precies. Het systeem houdt van rebellen — zolang ze de illusie van invloed levend houden, en de fundamenten met rust laten. De echte uitdaging ligt daar: hoe breek je uit een structuur die je zélf ademt?

Rosa:
Misschien begint het met gesprekken zoals deze.

Daan (glimlacht):
Die worden zelden opgepakt door de politie.

Slotgedachte:

Extinction Rebellion is tegelijk een tegenkracht en een product van het westerse systeem. Hun acties zijn bedoeld om het systeem wakker te schudden, maar functioneren ook als bewijs van datzelfde systeem: dat het vrijheden toestaat, dat het debat faciliteert, dat het kritiek tolereert. De paradox is scherp — maar precies dáárin schuilt misschien ook hoop. Want waar ruimte is voor zelfreflectie, is ruimte voor werkelijke verandering.