Israëlische luchtaanvallen op Damascus

Damascus — In een reeks krachtige luchtaanvallen heeft Israël militaire doelen in de Syrische hoofdstad Damascus getroffen, waaronder het hoofdkwartier van het Syrische leger en gebouwen in de directe omgeving van het presidentieel paleis. De aanvallen komen op een moment van verhoogde spanningen in Zuid-Syrië, waar gewelddadige confrontaties plaatsvinden tussen druzen en soennitische bedoeïenen. Israël stelt dat de militaire actie bedoeld is om de druzische minderheid te beschermen tegen repressie door het nieuwe Syrische regime, geleid door de jihadistische groepering Hay’at Tahrir al-Sham (HTS). Maar critici en geopolitieke analisten vragen zich af: is dit werkelijk een humanitaire missie, of een strategische zet in een bredere expansiestrijd?

Achtergrond: een nieuwe machtsorde in Syrië

Sinds de val van het Assad-regime in december 2024 is Syrië in handen van HTS, een islamistische groepering met wortels in Al-Qaida. Onder leiding van Ahmed al-Sharaa (alias Abu Mohammed al-Julani) heeft HTS Damascus ingenomen en een overgangsregering uitgeroepen. Hoewel HTS zich presenteert als een hervormingsgezinde beweging, zijn er talloze meldingen van religieuze zuiveringen, standrechtelijke executies en uitsluiting van minderheden zoals de druzen, christenen en alawieten.

In de provincie Sweida, het traditionele bolwerk van de Syrische druzen, zijn de spanningen geëscaleerd tot een gewapend conflict. Druzische milities verzetten zich tegen HTS en tegen soennitische bedoeïenen die het nieuwe regime steunen. Volgens het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten zijn er inmiddels meer dan 500 doden gevallen in Sweida, waaronder burgers, strijders en kinderen.

Israël grijpt in: officiële motieven

Israël heeft de luchtaanvallen op Damascus gerechtvaardigd als een noodzakelijke actie om de druzische minderheid in Syrië te beschermen. De Israëlische minister van Defensie, Israel Katz, verklaarde dat “het Syrische leger zich moet terugtrekken uit Sweida, anders zullen de aanvallen doorgaan.” Premier Benjamin Netanyahu voegde daaraan toe dat “Israël niet zal toekijken terwijl onze broeders in het geloof worden afgeslacht.”

De band tussen Israël en de druzen is historisch sterk. Sinds 1956 zijn Israëlische druzen dienstplichtig en vervullen zij hoge functies in het leger en de politiek. De hoogste druzische geestelijk leider in Israël, sjeik Muafak Tarif, riep op tot militaire bescherming van de Syrische druzen en noemde de situatie in Sweida “een existentiële bedreiging.”

Strategische belangen: meer dan bescherming?

Hoewel Israël zich profileert als beschermer van de druzen, wijzen critici op bredere strategische motieven. De luchtaanvallen vonden plaats op militaire en bestuurlijke centra in Damascus, ver verwijderd van Sweida. Dit roept vragen op over de werkelijke doelstellingen van de operatie.

Volgens geopolitieke analisten kan Israël via deze interventie:

• Een veiligheidsbuffer creëren in Zuid-Syrië, dicht bij de Israëlische grens.
• Zich positioneren als regionale beschermer van minderheden, wat internationale legitimiteit oplevert.
• De interne crisis in Israël — waaronder corruptieonderzoeken tegen Netanyahu — overschaduwen met een militaire overwinning.
• De druzengemeenschap in Syrië politiek verdelen en afhankelijk maken van Israëlische steun.

Narratief als wapen: de druzen als moreel schild

Het gebruik van de druzen als reden voor militaire actie past in een bredere strategie waarin Israël religieuze minderheden inzet als narratieve hefboom. Historisch gezien heeft Israël ook geprobeerd bondgenootschappen te sluiten met de Maronieten in Libanon en Koerden in Irak. Door zich als beschermer van bedreigde groepen te presenteren, kan Israël militaire operaties legitimeren en tegelijkertijd de Arabische eenheid ondermijnen.

Sommige waarnemers verwijzen naar het Oded Yinon-plan uit de jaren ’80, waarin werd gesuggereerd dat Israël baat zou hebben bij het fragmenteren van Arabische staten langs etnisch-religieuze lijnen. In dat licht zou de steun aan de druzen niet alleen humanitair zijn, maar ook strategisch: het verzwakt Syrië intern en maakt ruimte voor Israëlische invloed.

De “Greater Israel”-visie: mythe of motief?

Een ander punt van discussie is de historische visie van Theodor Herzl, grondlegger van het politieke zionisme. In zijn dagboeken beschreef hij een Joodse staat die zich uitstrekt “van de beek van Egypte tot de Eufraat.” Hoewel dit geen officieel beleid is, duikt het idee van een “Greater Israel” regelmatig op in militaire symboliek, politieke retoriek en complottheorieën.

Critici stellen dat de huidige acties in Syrië — inclusief de bezetting van delen van Zuid-Syrië — passen binnen deze visie. Door de druzen als bondgenoten te presenteren, kan Israël terrein winnen zonder directe annexatie. De luchtaanvallen worden dan niet alleen gezien als defensief, maar als onderdeel van een langetermijnstrategie van territoriale expansie.

Internationale reacties: verdeeldheid en voorzichtigheid

De internationale gemeenschap reageert verdeeld op de Israëlische acties. De Verenigde Staten hebben hun troepen in Syrië grotendeels teruggetrokken, maar volgen de situatie nauwlettend. De Europese Unie heeft sancties tegen Syrië deels versoepeld, maar roept op tot bescherming van minderheden en terughoudendheid in militaire escalatie.

De Verenigde Naties hebben Israël opgeroepen om “proportioneel en gericht” te handelen, en benadrukken dat humanitaire motieven niet mogen worden misbruikt voor geopolitieke doeleinden. Tegelijkertijd is er begrip voor de kwetsbare positie van de druzen, die in het verleden vaak tussen wal en schip vielen in regionale conflicten.

De druzen zelf: verdeeld en kwetsbaar

Binnen de druzengemeenschap bestaat verdeeldheid over de Israëlische betrokkenheid. In Israël voelen veel druzen zich loyaal aan de staat, maar zijn ze ook kritisch over wetten zoals de Nation-State-wet van 2018, die het Joodse karakter van de staat benadrukt. In Syrië zijn druzen verdeeld tussen loyaliteit aan hun land en de noodzaak om te overleven onder een vijandig regime.

Sommige Syrische druzen verwelkomen de Israëlische steun, anderen vrezen dat ze worden gebruikt als politiek instrument. De religieuze leiders roepen op tot eenheid, maar de realiteit is dat de gemeenschap onder zware druk staat — zowel militair als ideologisch.

Conclusie: een oorlog met meerdere lagen

De Israëlische luchtaanvallen op Damascus zijn meer dan een militaire actie. Ze raken aan diepgewortelde religieuze banden, geopolitieke ambities en historische visies op macht en territorium. Israël presenteert zich als beschermer van de druzen, maar de keuze van doelen, timing en retoriek wijzen op een bredere strategie.

Voor de druzen betekent dit een paradox: ze worden beschermd, maar ook gepositioneerd. Voor Syrië betekent het een nieuwe fase van fragmentatie. En voor de wereld betekent het een reminder dat in het Midden-Oosten humanitaire motieven en geopolitieke belangen zelden los van elkaar staan.