Waarom Sankara’s revolutie vandaag nog telt

Ouagadougou als beginpunt

Rotterdam – Je moet je voorstellen hoe het voelt wanneer een stad even zijn adem inhoudt. Niet omdat er tanks rollen of sirenes loeien, maar omdat er iemand uitstapt die weigert te spelen volgens de regels van macht. Ouagadougou, 1983. Een jonge kapitein stapt uit een Renault 5, zonder zonnebril, zonder entourage, zonder dat opgeblazen aura dat leiders vaak om zich heen bouwen. Hij staat daar alsof hij rechtstreeks uit de straat komt, alsof hij nog steeds weet hoe stof smaakt. Hij zegt tegen het volk dat je moet durven leven zoals je denkt, anders ga je denken zoals je leeft. Het is geen slogan, geen campagnezin, maar een waarschuwing die door de lucht snijdt. Zijn naam is Thomas Sankara, en zijn revolutie begint niet met wapens, maar met principes die je in je botten voelt.

Je hoeft geen Burkinabè te zijn om te begrijpen wat daar gebeurde. Je hoeft alleen maar te weten hoe het voelt wanneer iemand weigert te buigen voor een wereld die hem liever klein houdt. En als je in Rotterdam rondloopt, tussen de pleinen, de studio’s, de straten waar mensen hun eigen strijd voeren, dan herken je die energie meteen. Het is dezelfde koppigheid, dezelfde drang om iets op te bouwen dat niet leunt op façade maar op overtuiging.

Een jongen die de vlag durfde neer te halen

Wanneer je teruggaat naar Sankara’s jeugd, zie je geen wonderkind dat al wist dat hij president zou worden. Je ziet een jongen die opgroeit in een land dat nog naar adem hapt na de koloniale greep van Frankrijk. Haute‑Volta heette het toen, een naam die meer naar administratie rook dan naar identiteit. Sankara groeide op tussen Mossi‑ en Peulh‑invloeden, in een samenleving die nog moest leren wat vrijheid eigenlijk betekende. Hij was nog maar een kind toen hij de Franse vlag neerhaalde en de nationale kleuren hees. Niet als stunt, maar als instinct. Alsof hij al voelde dat waardigheid begint bij symbolen die je zelf kiest.

Hij koos voor het leger, maar niet om de redenen die je zou verwachten. Hij wilde niet marcheren, hij wilde begrijpen. In Madagascar zag hij boerenopstanden, staatsgrepen, revoluties die niet netjes in geschiedenisboeken pasten. Hij zag hoe macht misbruikt werd, maar ook hoe mensen opstonden wanneer ze niets meer te verliezen hadden. Daar ontstond zijn visie: het leger moest geen instrument van onderdrukking zijn, maar een middel om een volk te bevrijden. Het was een radicale gedachte in een tijd waarin uniformen vooral angst opriepen.

Soberheid als vorm van verzet

Wanneer Sankara in 1981 minister wordt, weigert hij een dienstauto. Hij pakt de fiets. Niet als show, niet als marketing, maar omdat hij vindt dat een leider niet boven het volk moet zweven. Als president rijdt hij in een tweedehands Renault 5, een auto die in Rotterdam eerder voor een student of een klusser zou staan dan voor een staatshoofd. Zijn bezittingen passen in één kamer: een fiets, drie gitaren, een koelkast. Geen villa’s, geen buitenlandse rekeningen, geen gouden kranen.

Hij verbiedt portretten van zichzelf in openbare gebouwen. Hij wil niet dat mensen naar zijn gezicht kijken alsof het een icoon is. Hij zegt dat ze naar elkaar moeten kijken, omdat revolutie niet draait om één man maar om een collectieve beweging. In een tijd waarin Afrikaanse leiders zich hulden in goud, paleizen en Mercedes‑Benz, koos hij voor eenvoud. En die eenvoud was explosief. Het was een directe aanval op de logica van macht die gewend was aan privileges.

Je voelt die energie ook in Rotterdam, wanneer mensen zich afzetten tegen systemen die hen willen laten geloven dat status belangrijker is dan integriteit. Soberheid wordt dan geen beperking, maar een vorm van verzet. Een manier om te zeggen: ik laat me niet kopen.

Anti‑imperialisme zonder excuses

Sankara was niet bang om te spreken waar anderen fluisterden. Hij ging recht in tegen Frankrijk, tegen het IMF, tegen elke structuur die zijn land afhankelijk wilde houden. Hij weigerde leningen die Burkina Faso in een schuldenval zouden duwen. Hij confronteerde Mitterrand openlijk over Franse steun aan apartheid. Hij gaf Nelson Mandela een Burkinabè paspoort, niet omdat Mandela het nodig had, maar omdat symboliek soms harder slaat dan diplomatie.

Hij hernoemde zijn land van Haute‑Volta naar Burkina Faso: het land van de oprechte mensen. Hij veranderde straatnamen in eerbetoon aan revolutionairen zoals Che Guevara en Patrice Lumumba. Niet om stoer te doen, maar om een nieuwe mentale kaart te tekenen. Een kaart waarin waardigheid centraal stond.

Wanneer je dit leest vanuit Rotterdam, zie je hoe relevant het blijft. Want ook hier botsen mensen dagelijks tegen structuren die hen klein willen houden. Ook hier zoeken we manieren om onze eigen kaarten te tekenen, onze eigen namen te kiezen, onze eigen waardigheid te claimen.

Vrouwen als fundament van verandering

Sankara begreep iets wat veel leiders nog steeds niet begrijpen: een revolutie zonder vrouwen is geen revolutie. Hij voerde wetgeving in tegen kindhuwelijken, tegen vrouwelijke genitale verminking, tegen polygamie. Hij benoemde vrouwelijke ministers, stimuleerde vrouwencoöperaties en gaf weduwen eigendomsrechten. Niet als gebaar, maar als beleid dat het land structureel veranderde.

Hij zei dat de emancipatie van vrouwen geen bijzaak was, maar de kern van vooruitgang. En dat zie je terug in de manier waarop hij sprak, werkte en beslissingen nam. Hij wilde geen revolutie die alleen mannen bevrijdde. Hij wilde een samenleving waarin iedereen kon ademen.

In Rotterdam herken je dat in de vrouwen die de stad dragen, in de buurten waar vrouwen de ruggengraat vormen van gemeenschappen, in de studio’s waar creativiteit en zorg samenkomen. Sankara’s visie sluit aan bij een realiteit die we elke dag zien: zonder vrouwen stort alles in.

Vier jaar die een eeuw lijken

Wat Sankara in vier jaar bereikte, voelt bijna onwerkelijk. Twee miljoen kinderen gevaccineerd in twee weken, zonder hulp van de WHO. Tien miljoen bomen geplant tegen woestijnvorming. Een stijging van 75% in graanproductie. Honderden scholen en klinieken gebouwd. Massale alfabetiseringscampagnes. Ministers die hun bezittingen openbaar moesten maken. Ambtenaren die een deel van hun loon afstonden aan dorpen in nood.

En dat alles zonder buitenlandse hulp, zonder corruptie, zonder dat hij zichzelf verrijkte. Het is alsof je een stad ziet die in vier jaar tijd van fundament tot skyline wordt opgebouwd, niet door geld maar door discipline en visie.

De moord die alles veranderde

Op 15 oktober 1987 werd Sankara vermoord door commando’s onder leiding van Gilbert Diendéré, in opdracht van Blaise Compaoré. Twaalf ministers en lijfwachten stierven mee. Zijn lichaam werd zonder ceremonie begraven, alsof men hoopte dat zijn ideeën met hem zouden verdwijnen.

Maar ideeën laten zich niet begraven. Compaoré nam de macht over en draaide veel hervormingen terug. Buitenlandse bedrijven kregen weer toegang, rijkdom stroomde weg van het volk. In 2014 probeerde hij de grondwet te veranderen om langer te blijven. Jongeren kwamen in opstand. Hij moest vluchten.

Het laat zien hoe gevaarlijk principes kunnen zijn voor mensen die leven van privileges.

Ibrahim Traoré en de echo van een erfenis

In 2022 greep kapitein Ibrahim Traoré de macht. Jong, sober, principieel. Hij noemt Sankara zijn voorbeeld. Hij weigert zijn presidentiële loon. Hij leeft eenvoudig. Hij opende een mausoleum op de plek waar Sankara werd vermoord. Zijn toespraken echoën dezelfde woorden: soevereiniteit, waardigheid, strijd tegen neokolonialisme. Hij positioneert Burkina Faso binnen de Alliantie van Sahelstaten, een blok dat zich afzet tegen Westerse inmenging.

Maar de vraag blijft hangen: kan hij de revolutie voortzetten zonder haar te verraden? Het is een vraag die niet alleen in Ouagadougou klinkt, maar ook in Rotterdam, waar mensen dagelijks zoeken naar leiders die niet buigen voor druk, geld of macht.

Waarom dit ons raakt in Rotterdam

We leven in een tijd waarin protesten, algoritmes, burn‑outs en identiteitsvragen door elkaar lopen. Mensen zoeken leiders die niet alleen praten, maar leven zoals ze denken. Sankara’s verhaal is geen Afrikaanse geschiedenisles. Het is een universele spiegel.

Het gaat over soberheid als kracht. Over dienstbaarheid als vorm van leiderschap. Over verzet zonder cynisme. Over revolutie zonder ego. In Crooswijk, Delfshaven, op pleinen, in studio’s, in gesprekken die tot laat doorgaan, bouwen mensen aan nieuwe verhalen. Sankara’s nalatenschap is geen standbeeld. Het is een uitnodiging om opnieuw te kijken naar wat waardigheid betekent.

De vraag die blijft hangen

Sankara zei dat je een man kunt vermoorden, maar niet zijn ideeën. En dat zie je terug in jongeren die weigeren te buigen, in kunstenaars die soberheid tot stijl verheffen, in activisten die dienstbaarheid boven status plaatsen. Zijn erfenis leeft in elke straat waar mensen weigeren zich te laten breken door systemen die hen klein willen houden.

Dus de vraag is nooit geweest wie Sankara was. De vraag is wie de moed heeft om vandaag te leven zoals hij dacht.