Israël voert doodstrafwet in: alleen voor Palestijnen

Een wet die de wereld doet fronsen

De Israëlische Knesset (het parlement) heeft een wetsvoorstel goedgekeurd dat de doodstraf verplicht stelt voor Palestijnen die veroordeeld worden voor aanvallen op Israëli’s. Wat meteen opvalt: de wet geldt niet voor Israëli’s die Palestijnen doden. Dat verschil maakt het voorstel zo explosief.

Voorstanders noemen het een noodzakelijke maatregel tegen “terrorisme”. Tegenstanders zien het als een schoolvoorbeeld van discriminatie en institutioneel racisme. En internationaal klinkt de vraag: hoe kan een land dat zichzelf een democratie noemt, zulke wetten aannemen?

Even terugspoelen: hoe zit het ook alweer?

Israël en Palestina leven al decennialang in een conflict dat draait om land, identiteit en macht. Sinds de oprichting van de staat Israël in 1948 zijn er meerdere oorlogen, intifada’s (opstanden) en vredespogingen geweest.

• De Westelijke Jordaanoever en Gaza zijn officieel Palestijns gebied, maar staan grotendeels onder Israëlische controle.
• Nederzettingen: Israëlische burgers bouwen en wonen in gebieden die volgens internationaal recht Palestijns zijn.
• Jeruzalem: zowel Israëli’s als Palestijnen claimen de stad als hun hoofdstad.

In die context vinden regelmatig aanvallen plaats: Palestijnen die Israëli’s aanvallen, maar ook Israëli’s die Palestijnen doden. Tot nu toe gold in Israël de doodstraf alleen in uitzonderlijke gevallen. De enige keer dat die werd uitgevoerd was in 1962, tegen nazi-oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann.

Wat zegt de nieuwe wet?

Het wetsvoorstel bepaalt dat Palestijnen die een Israëli doden uit “nationalistische motieven” automatisch de doodstraf krijgen. Rechters hebben dus geen ruimte meer om een andere straf op te leggen.

• Alleen Palestijnen vallen onder de wet.
• Israëli’s die Palestijnen doden vallen er niet onder.
• Verplichte toepassing: de rechter kan niet meer kiezen voor levenslang of een andere straf.

Wie zit hierachter?

De drijvende kracht is Itamar Ben-Gvir, minister van Nationale Veiligheid en leider van de extreemrechtse partij Otzma Yehudit. Hij staat bekend om zijn harde standpunten tegen Palestijnen.

Ook Avigdor Lieberman, leider van Yisrael Beiteinu, pleit al jaren voor de doodstraf voor Palestijnse “terroristen”. Premier Benjamin Netanyahu steunde het voorstel uiteindelijk, vooral om zijn coalitie met rechtse partijen overeind te houden.

Waarom juist nu?

De timing is geen toeval. Israël zit midden in een periode van verhoogde spanningen:

• Aanvallen en tegenaanvallen volgen elkaar snel op.
• Politieke druk: Ben-Gvir dreigde zijn steun aan Netanyahu’s regering in te trekken als de wet niet zou worden aangenomen.
• Symboliek: de wet moet laten zien dat Israël “hard optreedt” tegen Palestijnse aanvallen.

Kritiek uit binnen- en buitenland

De reacties zijn fel.

• Oppositie in Israël: waarschuwt dat dit de rechtspraak ondermijnt en de spanningen verder aanwakkert.
• Mensenrechtenorganisaties: noemen het een vorm van apartheid en institutioneel racisme, omdat de wet expliciet onderscheid maakt tussen bevolkingsgroepen.
• Internationale gemeenschap: de VN, de EU en verschillende landen hebben al eerder kritiek geleverd op discriminerende Israëlische wetten.

En de Arabische wereld?

De buurlanden Jordanië en Egypte hebben het voorstel scherp veroordeeld. Ook de Arabische Liga noemt het een “racistische wet” die de regio verder destabiliseert. Zelfs landen die de laatste jaren toenadering zochten tot Israël, zoals de Verenigde Arabische Emiraten, zijn kritisch.

Hoe reageren Nederland, Vlaanderen en Suriname?

• Nederland: staat bekend als mensenrechtenland, maar reageert voorzichtig. Er zijn wel sancties tegen Israël ingesteld (zoals beperkingen op wapenexport), maar geen directe veroordeling van dit specifieke wetsvoorstel.
• Vlaanderen/België: de Belgische regering is kritischer geworden en werkt aan erkenning van Palestina, maar ook hier geen expliciete reactie op de doodstrafwet.
• Suriname: onderhoudt nauwe banden met Israël en heeft zich niet uitgesproken over dit voorstel.

Democratie of etnocratie?

Formeel is Israël een democratie: burgers kiezen hun parlement en regering. Maar democratie gaat niet alleen over verkiezingen. Het gaat ook over gelijke rechten voor iedereen.

Als wetten bewust onderscheid maken tussen bevolkingsgroepen, spreken critici van een etnocratie: een systeem waarin één etnische groep structureel bevoordeeld wordt. Amnesty International en Human Rights Watch hebben Israël al eerder een apartheidsregime genoemd.

Wat betekent dit voor de toekomst?

1. Meer geweld: Palestijnen zullen dit zien als bewijs dat hun levens minder waard zijn. Dat kan leiden tot meer woede en radicalisering.
2. Internationale isolatie: Israël kan nog meer kritiek en druk verwachten, al blijft harde actie vaak uit door politieke belangen (zoals het Amerikaanse veto in de VN-Veiligheidsraad).
3. Interne verdeeldheid: Niet alle Israëli’s steunen dit beleid. Er zijn ook veel burgers en organisaties die waarschuwen dat dit de democratie uitholt.
4. Verlies van vertrouwen: Voor Palestijnen bevestigt dit dat de Israëlische rechtspraak niet neutraal is.

Een spiegel voor onszelf

Het roept ook vragen op dichter bij huis:

• Hoe geloofwaardig is een land als Nederland als het mensenrechten hoog in het vaandel zegt te hebben, maar voorzichtig blijft richting Israël?
• Waarom grijpt de VN wel in bij sommige conflicten, maar niet hier?
• En wat betekent democratie eigenlijk, als gelijke rechten niet voor iedereen gelden?

Conclusie

De doodstrafwet in Israël is meer dan een juridische verandering. Het is een symbool van een dieper probleem: een systeem waarin Palestijnen structureel ongelijk behandeld worden. Voorstanders zien het als bescherming, tegenstanders als apartheid.

Wat vaststaat: dit wetsvoorstel zal de spanningen niet verminderen, maar eerder vergroten. En het zet de vraag op scherp: kan een land dat wetten maakt die alleen voor één bevolkingsgroep gelden, zichzelf nog een volwaardige democratie noemen?