Moiwana: De Onvertelde Geschiedenis van het Drama

De stilte die niemand hoorde

Rotterdam – Soms hoor je mensen praten over geschiedenis alsof het een Netflix‑serie is. Alsof het allemaal netjes in afleveringen past, met helden, schurken en een duidelijk plot. Maar wie ooit echt in een conflictgebied heeft gestaan — wie het stof heeft geroken, de spanning in zijn kaken heeft gevoeld, de nacht heeft zien vallen terwijl je niet weet of je de ochtend haalt — die weet dat oorlog nooit netjes is. Oorlog is chaos. Oorlog is miscommunicatie. Oorlog is adrenaline, angst, koppigheid, trots, en vooral: mensen die proberen te overleven.

En precies daar, in dat spanningsveld, ligt het verhaal van Moiwana. Een verhaal dat door de jaren heen steeds verder is losgezongen van de werkelijkheid zoals sommige betrokkenen die hebben ervaren. Een verhaal dat in de publieke opinie een eigen leven is gaan leiden, terwijl de mensen die er middenin stonden een heel andere herinnering dragen.

Dit stuk is geen oordeel. Geen verdediging. Geen aanval. Het is een poging om te begrijpen hoe een kettingreactie van angst, woede en misverstanden kon uitmonden in een tragedie die tot vandaag doorwerkt.

De binnenlandse oorlog: een land dat in zichzelf beet

In de jaren van de binnenlandse oorlog was Suriname geen plek van overzicht. Het was een land dat in zichzelf beet, een land waar loyaliteiten verschoven als zand onder je voeten. Militairen werden naar het oosten gestuurd, diep het binnenland in, op zoek naar strijders van Brunswijk. Geen luxe, geen comfort, geen veilige basis. Eten was schaars. Water kwam uit de rivier. Badderen, drinken, afkoelen — alles gebeurde daar, in dat ene stromende lint dat door het woud sneed.

Het waren jonge mannen, vaak ver van huis, die probeerden hun hoofd koel te houden in een omgeving waar elke tak die kraakte een waarschuwing kon zijn. En wie ooit in zo’n situatie heeft gestaan, weet: spanning stapelt zich op in je spieren, in je ademhaling, in je gedachten. Je leeft in een soort halfslaap, halfwaak, altijd alert.

De rivier, de duik, en het moment dat alles kantelde

Op een dag, tijdens zo’n korte pauze om zich op te frissen, ging het mis. Militairen namen een duik in de rivier — even afkoelen, even mens zijn. Maar het bos kent geen pauzes. Volgens de verhalen van betrokkenen kwamen er gewapende mannen uit het struikgewas, onverwacht, snel, zonder waarschuwing. Er werd geschoten. Paniek. Instinct. Overleven.

Eén van de militairen, Tjokrodirjo, rende het bos in. In het donker, tussen de bomen, probeerde hij zich schuil te houden. Angst maakt je lichaam zwaar en je hoofd licht. Je hoort je eigen hartslag harder dan de geluiden om je heen. En soms, in die spanning, maakt een mens een keuze die klein lijkt maar grote gevolgen heeft. Een lucifer. Een vlammetje. Een moment van menselijkheid in een situatie die geen ruimte liet voor fouten.

Wat er daarna gebeurde, is door de jaren heen verteld door mensen die erbij waren, maar ook vervormd door tijd, emoties en trauma. Wat vaststaat: Tjokrodirjo kwam niet levend terug. Zijn kameraden kregen een boodschap die bedoeld was om hen te intimideren, te breken, te raken in hun kern. En dat deed het.

Woede als brandstof: een peloton dat kookte van binnen

Wanneer je in een conflict zit, is woede geen emotie — het is brandstof. Het is wat je overeind houdt als je lichaam eigenlijk niet meer kan. De manschappen die het verlies van hun collega te verwerken kregen, waren niet alleen verdrietig. Ze waren verhit. Gekrenkt. Geraakt in hun eer, hun kameraadschap, hun menselijkheid.

Onder leiding van commandant Mercuur trok een peloton richting Moiwana, na een tip dat de daders zich daar zouden schuilhouden. En wie ooit in een gespannen eenheid heeft gestaan, weet: als de temperatuur in de groep stijgt, stijgt die in iedereen. Je denkt niet meer in scenario’s. Je denkt in dreiging. In reflexen. In overleven.

Moiwana: een dorp dat al in angst leefde

Wat vaak vergeten wordt, is dat de dorpsbewoners zelf ook in angst leefden. Het binnenland was geen neutrale zone. Het was een plek waar strijders zich verplaatsten, waar wapens lagen opgeslagen, waar mensen klem zaten tussen twee vuren. En wanneer een dorp merkt dat het omsingeld is door militairen, slaat paniek toe. Niet omdat mensen per se schuldig zijn, maar omdat niemand nog weet wie wie vertrouwt.

In één van de huizen lagen handgranaten opgeslagen. Een vrouw — gefrustreerd, bang, misschien wanhopig — gooide er één in de richting van de militairen. Niet om een oorlog te beginnen, maar om een oorlog op afstand te houden. Maar oorlog luistert niet naar intenties. Oorlog reageert op geluid, op explosies, op adrenaline.

De knal bracht verwarring. De spanning die al dagen, weken, maanden in de spieren van de manschappen zat, schoot los. Er werd geschoten. Niet gericht, niet gecontroleerd, maar vanuit pure reflex. En in die chaos vielen slachtoffers. Mensen die nooit hadden moeten sterven.

Hoe verhalen losraken van hun oorsprong

Wat daarna gebeurde, is misschien wel het meest herkenbare deel van elke geschiedenis: het verhaal ging zijn eigen weg. In de media. In de politiek. In de gemeenschap. In de diaspora. Iedereen had een versie. Iedereen had een oordeel. Iedereen had een emotie die groter werd dan de feiten die ooit aan de basis stonden.

En zo ontstond een beeld van Moiwana dat voor sommigen symbool werd van staatsgeweld, en voor anderen symbool van een oorlogssituatie die nooit eerlijk is uitgelegd. Twee waarheden die naast elkaar bestaan, maar elkaar nooit echt raken.

De pijn van nabestaanden: aan alle kanten van de rivier

Wat vaak vergeten wordt, is dat nabestaanden aan beide kanten van het conflict leven met verlies. De families van Moiwana dragen een wond die generaties lang voelbaar blijft. Maar ook de families van militairen zoals Tjokrodirjo dragen hun eigen stilte, hun eigen verdriet, hun eigen vragen.

En misschien is dat wel het moeilijkste aan dit hele verhaal: dat iedereen pijn heeft, maar niemand dezelfde taal spreekt om die pijn te delen.

Waarom dit verhaal nog steeds schuurt

Voor veel mensen is Moiwana een symbool geworden. Een markeringspunt in de geschiedenis. Maar symbolen zijn gevaarlijk als ze loskomen van de mensen die het hebben meegemaakt. Want dan worden het slogans. Dan worden het wapens in discussies. Dan verliezen we de nuance, de context, de menselijkheid.

En juist die menselijkheid is nodig om te begrijpen hoe tragedies ontstaan. Niet uit één keuze. Niet uit één dader. Niet uit één fout. Maar uit een kettingreactie van angst, miscommunicatie, wraak, paniek en machteloosheid.

Wat we kunnen leren zonder te oordelen

Dit artikel is geen pleidooi om iemand gelijk te geven. Het is een poging om te laten zien hoe complex de werkelijkheid was. Hoe snel een situatie kan ontsporen wanneer niemand nog helder ziet. Hoe verhalen vervormen wanneer ze niet volledig worden verteld. En hoe belangrijk het is om te luisteren naar de mensen die erbij waren — niet om hun versie als absolute waarheid te nemen, maar om te begrijpen dat geschiedenis altijd meerstemmig is.

Want wie alleen de echo’s hoort, mist de bron.