Gaza, Israël en de Donorcontroverse: Wat We Wél en Niet Weten

Onder de rook van Rotterdam, waar de wind altijd net iets harder lijkt te waaien en de metro onder je voeten dreunt alsof de stad zelf ademhaalt, hoor je gesprekken die blijven hangen. Je kent dat gevoel wel: je loopt langs Blaak, je hoort twee mensen praten, niet zachtjes maar zoals wij dat doen — direct, zonder franje. En dan valt dat woord: Gaza. De lucht wordt zwaarder, alsof de stad even stilvalt. Want wat daar gebeurt, blijft niet dáár. Het komt hier binnen, in telefoons, in gesprekken, in hoofden die al vol zaten. Vooral bij mensen die tussen jeugd en volwassenheid in hangen, mensen die de wereld niet alleen lezen maar voelen. En dan komt dat andere verhaal: Israël dat een wereldrecord breekt. Niet in sport, niet in technologie, maar in levende nierdonoren. Meer dan duizend mensen die vrijwillig één van hun nieren afstaan. Een record dat klinkt als een wonder, maar dat bij veel mensen juist vragen oproept. Precies daar begint dit verhaal.

De vraag die blijft hangen: waar komen al die nieren vandaan?

Je hoeft geen complotdenker te zijn om je wenkbrauwen op te trekken. Als je hoort dat Israël 2.000 altruïstische nierdonaties heeft geregistreerd, denk je automatisch: hoe dan? Niet omdat het onmogelijk is, maar omdat het ongewoon is. En dan hoor je die andere verhalen, de verhalen uit Gaza, van families die lichamen terugkrijgen die niet compleet zijn. Verhalen die door de straten gaan als koude windvlagen: scherp, pijnlijk en moeilijk te negeren. Maar voordat je conclusies trekt, moet je weten wat er écht bekend is. En dat is precies wat we hier doen.

De feiten: een uniek systeem dat wél bestaat

Israël heeft iets wat bijna geen enkel ander land heeft: een massaal, religieus gedragen systeem van levende nierdonatie. Niet na de dood, niet via een register, maar levend, vrijwillig en vaak vanuit geloof. De organisatie Matnat Chaim — letterlijk “Gift van het Leven” — is de motor achter dit systeem. Sinds 2009 hebben zij duizenden mensen overtuigd om één van hun nieren weg te geven aan iemand die ze niet kennen. In orthodox-joodse gemeenschappen wordt dit gezien als een van de grootste vormen van naastenliefde. Dat verklaart hoe je aan 2.000 donaties komt, hoe je een wereldrecord breekt en waarom Israël internationaal bekendstaat om zijn levende donoren. Maar het verklaart niet alles.

De schaduw van het verleden

Er is ook een geschiedenis die pijn doet en wantrouwen heeft geplant dat nooit helemaal is verdwenen. In de jaren ’90 werd bekend dat Israëlische pathologen soms zonder toestemming weefsel en organen gebruikten voor onderzoek. Niet voor transplantaties, maar voor medische studies. Het werd erkend, het werd veroordeeld en het liet littekens achter — vooral bij Palestijnse families. En littekens herinneren je aan wat er ooit misging, zelfs als het nu anders is.

Waarom Palestijnse families incomplete lichamen melden

Dit is het deel waar het schuurt, waar het rauw wordt, waar je voelt dat dit geen abstract nieuws is maar menselijk verdriet. Palestijnse families melden dat ze lichamen terugkrijgen die niet compleet zijn. Dat is geen verzinsel; dat gebeurt. Maar waarom? Onafhankelijke bronnen noemen drie verklaringen. Ten eerste zijn er forensische autopsies: in oorlogssituaties worden lichamen soms onderzocht voor identificatie of juridische redenen. Bij autopsies worden organen tijdelijk verwijderd en soms niet volledig teruggeplaatst, terwijl families vaak geen uitleg krijgen. Ten tweede zijn er de explosies en instortingen: veel lichamen zijn zwaar verminkt door bombardementen, waardoor het moeilijk te zien is wat door oorlog komt en wat door medische handelingen. Ten derde is er historisch wantrouwen: door eerdere misstanden wordt elk teken van medische ingreep gezien door een lens van angst. En dat is begrijpelijk. Als je iemand verliest, wil je antwoorden. En als die antwoorden niet komen, vult je hoofd de gaten zelf in.

Wat internationale organisaties zeggen

Tot nu toe is er geen bewijs dat Israël organen uit Gaza gebruikt voor transplantaties. Geen WHO‑rapport, geen HRW‑rapport, geen medische registratie die dat ondersteunt. Maar er is wél iets anders: gebrek aan transparantie. En gebrek aan transparantie is de perfecte voedingsbodem voor verhalen die groeien als onkruid tussen de stenen van een stad.

Al Jazeera’s kritische blik

Al Jazeera English schreef een artikel dat precies deze spanning blootlegt. Ze erkenden het wereldrecord, maar vroegen zich af waarom dit record zo breed wordt uitgemeten, waarom juist nu en hoe dit past in het bredere politieke plaatje. Ze noemden het een vorm van PR, een manier om Israël neer te zetten als humanitair leider terwijl de wereld naar Gaza kijkt. Niet als beschuldiging, maar als analyse van framing. En framing is machtig: het bepaalt hoe een verhaal binnenkomt en wat je voelt voordat je nadenkt.

De rol van influencers: van lifestyle naar levensvragen

Dan heb je nog die andere laag: sociale media. Influencers die normaal praten over sneakers, skincare of muziek posten nu beelden uit Gaza. Niet omdat ze ineens geopolitieke experts zijn, maar omdat de oorlog hun scherm binnenkomt zoals het jouw scherm binnenkomt. Onderzoek laat zien dat influencers die nooit politiek waren nu wél spreken, dat Palestijnse creators een enorme rol spelen in het verspreiden van beelden en verhalen, dat emoties sneller gaan dan feiten en dat polarisatie groeit als een storm die niemand meer kan stoppen. En jij zit daar middenin, niet als toeschouwer maar als iemand die moet navigeren tussen beelden, meningen, trauma’s en waarheden die elkaar tegenspreken.

De gewone mens in de straat voelt het

Loop door Rotterdam, Paramaribo, Willemstad of Antwerpen en je hoort dezelfde gesprekken. Niet in vergaderzalen, maar op pleinen, in trams, in kapsalons, in shishalounges en in supermarkten. Mensen vragen zich af hoe een land 2.000 nieren kan doneren, waarom Palestijnse families incomplete lichamen melden, wie de waarheid vertelt en waarom het voelt alsof niemand het hele verhaal vertelt. En dat is precies de kern: niemand heeft het hele verhaal. Iedereen heeft een deel, een perspectief, een wond, een herinnering, een bron, een framing. En jij moet daar doorheen bewegen.

Wat blijft er over als je alle lagen afpelt?

Als je de feiten, de emoties, de geschiedenis en de framing naast elkaar legt, blijft er iets over dat rauw en eerlijk is. Israël heeft een uniek systeem van levende nierdonoren. Palestijnse families ervaren echte pijn en echte onverklaarde situaties. Internationale organisaties vinden geen bewijs voor orgaanroof. Gebrek aan transparantie voedt wantrouwen. Sociale media versterken emoties sneller dan feiten. Al Jazeera plaatst het record in een kritische politieke context. En jij staat in een wereld waar verhalen botsen als trams op een kruispunt.

Onder de voeten van de stad

En dan sta je daar weer, op Rotterdam Centraal, op het perron in Antwerpen, bij de waterkant in Paramaribo of op Curaçao met de wind in je gezicht. Je voelt dat de wereld groter is dan je scherm, maar je scherm vertelt je wel hoe je die wereld moet voelen. Misschien is dat de echte les van dit verhaal: dat je leeft in een tijd waarin informatie niet alleen iets is dat je leest, maar iets dat je lichaam raakt. Iets dat je hart sneller laat kloppen. Iets dat je laat twijfelen, denken, zoeken. Niet omdat jij naïef bent, maar omdat de wereld ingewikkeld is en jij probeert eerlijk te blijven in een tijd waarin eerlijkheid zelf een strijd is.