In een tijdperk waarin digitalisering, prestatiedruk en maatschappelijke veranderingen elkaar in rap tempo opvolgen, wordt vaak met een kritische blik gekeken naar millennials — de generatie geboren tussen circa 1980 en 2000. Ze worden verweten kritiek slecht te verdragen, snel uit balans te raken en soms te kiezen voor terugtrekking waar eerdere generaties de schouders eronder zetten. Maar is dit beeld volledig en eerlijk? Of kijken we misschien te oppervlakkig naar een generatie die gevormd is door fundamenteel andere structuren, idealen en tegenstrijdigheden?
Dit essay verkent hoe generatie Y is opgegroeid, waarom kritiek anders binnenkomt, en hoe hun houding zich uit in de praktijk van de zorg, communicatie en samenwerking. Het is óók een pleidooi voor meer wederzijds begrip tussen de generaties — en voor zorg die écht afgestemd is op de ander.
I. Een generatie gevormd door belofte én druk
Millennials groeiden op in een wereld die hen vertelde dat alles mogelijk was: “je kunt alles worden wat je wilt, als je maar je best doet.” Het is een boodschap die klinkt als vrijheid, maar in de praktijk vaak uitmondt in druk. Waar generatie X – de ouders van velen uit generatie Y – opgroeide met het adagium “doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg”, kreeg generatie Y te maken met een maakbaarheidsideaal dat zowel motiveert als verlamt.
Tegelijkertijd werd het onderwijssysteem steeds meer gericht op individuele prestaties, toetsen en zelfprofilering. Fouten maken werd iets om te vermijden, in plaats van om van te leren. En complimenten werden de norm, waardoor kritiek — zelfs als die mild en opbouwend is — als een mokerslag kan binnenkomen.
Daarbovenop kwam de opkomst van sociale media. In een omgeving waarin je constant zichtbaar bent en beoordeeld wordt, krijgt het ego weinig rust. Een negatieve opmerking voelt dan al snel als publieke afwijzing, en dus als iets om koste wat kost te voorkomen.
II. De paradox van openheid en kwetsbaarheid
Opvallend is dat millennials, ondanks deze gevoeligheden, de eerste generatie zijn die zélf openlijk spreken over mentale gezondheid, burn-out en existentiële twijfel. Ze zoeken therapie niet omdat ze zwak zijn, maar omdat ze willen groeien. Ze praten over zelfzorg, mindfulness en sociale rechtvaardigheid — thema’s die voor eerdere generaties vaak op de achtergrond bleven.
Maar die openheid maakt ook kwetsbaar. Als je gewend bent om kritisch naar jezelf te kijken en continu feedback te ontvangen, dan is het lastig om negatieve feedback te onderscheiden van persoonlijke afwijzing. Het “leerproces” waar generatie X zich vaak doorheen worstelde, voelt voor veel millennials als een bedreiging voor hun zelfbeeld — tenzij dat proces veilig, gelijkwaardig en eerlijk wordt vormgegeven.
III. De zorgpraktijk als spiegel
Deze dynamiek wordt scherp zichtbaar in de wereld van de zorg. In situaties waarin generatie Y als zorgverlener of teamlid optreedt, ontstaan regelmatig spanningen rondom verantwoordelijkheid, feedback en veerkracht. Maar nog schrijnender wordt het wanneer deze generatie aan het roer staat in zorgsettings waarin cliënten afhankelijk zijn van helderheid, structuur en actieve afstemming — zoals mensen met een verstandelijke beperking of autisme.
Een treffend voorbeeld: een cliënt met autistische kenmerken wordt zonder uitleg meegenomen naar een intakegesprek. Zijn verwarring, spanning en terughoudendheid worden geïnterpreteerd als ongemotiveerd of afstandelijk, terwijl zijn gedrag juist een vorm van stressregulatie is. Wanneer hij zich vervolgens in duidelijke bewoordingen vier keer herhaalt — “ik heb autistische trekjes, ik kom uit een stressvolle situatie, help mij balans te vinden” — komt zijn hulpvraag desondanks niet binnen. Noch bij de psycholoog, noch bij de zorgmanager. Er is geen notie van zijn autisme, laat staan van zijn menselijke behoefte aan rust, helderheid en erkenning.
Hoe kan dat?
Het antwoord ligt niet bij generatiekenmerken alléén, maar ook bij systeemfouten: in gebrekkige scholing over autismespectrumstoornissen, in een zorgcultuur waarin protocollen zwaarder wegen dan mensenkennis, en in een communicatieklimaat waarin basale methoden als luisteren-samenvatten-doorvragen (LSD) niet worden toegepast of zelfs onbekend zijn.
IV. Tussen generaties: een gemiste overdracht
Generatie X — opgegroeid in tijden van schaarste, autonomie en nuchterheid — lijkt steeds vaker met gefronste wenkbrauwen naar generatie Y te kijken. “Waarom geven ze zo snel op? Waarom trekken ze zich ziek na een functioneringsgesprek? Waarom lopen ze vast in groepsactiviteiten?”
Maar de vraag zou ook andersom gesteld kunnen worden: waar is de overdracht gebleven van fundamentele communicatie, van doorzettingsvermogen, van pedagogische degelijkheid? Heeft generatie X die overdracht wel voldoende georganiseerd, of werd er te veel vertrouwd op systemen die inmiddels zijn uitgehold?
Een goed voorbeeld is de begeleiding van een kookactiviteit binnen een zorginstelling. Een cliënt met weinig sociale ervaring krijgt de hoofdrol in het koken voor een groep. Hij heeft een strak plan in zijn hoofd, dat botst met de realiteit. De samenwerking verloopt chaotisch, zijn stressniveau schiet omhoog, hij raakt overspoeld — en wat volgt is een explosieve ontlading. Geschreeuw, paniek, verzet. De activiteit wordt daarna gewoon geschrapt. Opgegeven. Geen evaluatie, geen leermoment, geen herstructurering.
Wat ontbreekt? Een begeleider die zegt: “Het ging mis, ja. Maar we stoppen niet. We kijken samen hoe het wél kan.”
V. Leren van fouten, of fouten vermijden?
Wat generatie Y regelmatig mist, is ruimte om te falen met begeleiding. Niet als oordeel, maar als leerervaring. Er is zelden een cultuur waarin falen gezien wordt als waardevol, als kans om te groeien. Daardoor wordt mislukking bedreigend, niet verrijkend.
Generatie X heeft daarentegen van jongs af aan geleerd dat fouten erbij horen — dat ze je vormen. Maar ze hadden ook contexten waarin ze in stilte konden oefenen, buiten het oog van sociale media en meetbare prestatiecriteria.
Als we willen dat millennials veerkrachtiger worden, moeten we contexten creëren waarin:
- fouten herkend en erkend worden zonder schaamte,
- feedback wordt gegeven vanuit verbinding, niet vanuit afstand,
- kwetsbaarheid gezien wordt als kracht, niet als zwakte,
- en het systeem ruimte biedt voor menselijke ontwikkeling, in plaats van alleen functioneren.
VI. Naar een gezamenlijke weg: mensgericht in plaats van generatiegericht
De oplossing ligt niet in het verwijt naar een generatie, maar in het herstel van samen mens zijn. Dat vraagt om:
- intergenerationele overdracht van kennis én empathie,
- erkenning van verschillen in referentiekaders,
- en vooral: een herwaardering van contact, luisteren en wederkerigheid in alle vormen van zorg, werk en onderwijs.
De cliënt die herhaaldelijk vraagt: “Zie mij. Begrijp mij. Help mij op weg.” is niet alleen een individu met een beperking. Hij is een spiegel. Hij vraagt ons: zijn we nog in staat écht te luisteren — ook als het ongemakkelijk is? En kunnen we de zorg hervormen van binnenuit, door kennis, moed en menselijkheid samen te brengen?
Dat vraagt lef. Van alle generaties.
Slotwoord
De millennials dragen ontegenzeggelijk hun eigen uitdagingen met zich mee — maar ook hun kwaliteiten: reflectie, openheid, en de zoektocht naar betekenis. Laten we daar geen zwakte in zien, maar een uitnodiging. Om opnieuw te leren luisteren. En om samen te bouwen aan een samenleving waarin fouten maken geen eindpunt is, maar het begin van verbinding.
Soemo’s WijsNieuws 