Poetin ruikt einde van de oorlog en Europa voelt de rekening

Een oorlog die nooit alleen om Oekraïne draaide

Rotterdam – De oorlog in Oekraïne begon voor veel mensen pas echt in februari 2022 toen Russische tanks de grens overstaken en raketten insloegen op Oekraïense steden. Maar wie verder terugkijkt ziet dat deze strijd al veel langer onder de oppervlakte broeide. Niet alleen militair, maar geopolitiek, economisch en historisch. De lont werd zichtbaar tijdens de Maidan-protesten van 2013 en 2014, maar het kruit lag al jaren opgeslagen onder Europa, Rusland en de NAVO.

In Rotterdam kennen ze dat soort spanning. De haven draait ook niet alleen op wat zichtbaar is aan de oppervlakte. Onder iedere container liggen contracten, belangen, routes, olie, gas, staal en macht. Zo werkt geopolitiek ook. Mooie woorden over democratie, vrijheid en veiligheid worden gebruikt op televisie, maar onder die woorden liggen harde belangen. Energie. Handelsroutes. Grondstoffen. Invloed. Controle over markten. Controle over regio’s. Controle over de toekomst.

Rusland zag de NAVO-uitbreiding jarenlang als een langzaam opschuivende muur richting Moskou. Vanuit westers perspectief was het Oost-Europese landen toegestaan zelf te kiezen voor NAVO-lidmaatschap. Vanuit Russisch perspectief werden oude afspraken geschonden. De beroemde woorden “not one inch eastward” uit de jaren negentig bleven als gif hangen in het Russische politieke geheugen. Het Warschaupact verdween, maar de NAVO bleef bestaan en schoof steeds verder richting de Russische grens.

Daarbovenop kwamen Amerikaanse raketschilden in Oost-Europa. Officieel gericht tegen dreigingen uit andere regio’s, maar in Moskou geloofde vrijwel niemand dat verhaal. Oekraïne werd uiteindelijk de rode lijn. Niet zomaar een buurland, maar historisch, cultureel en strategisch verweven met Rusland. Voor veel Russen begon hun beschaving rond Kiev, eeuwen voordat Moskou uitgroeide tot machtig centrum.

Maidan veranderde alles

Toen in 2014 president Viktor Janoekovytsj viel na maandenlange protesten op het Maidanplein, zag het Westen een volksopstand tegen corruptie. Rusland zag een door het Westen gesteunde regimewisseling. De waarheid ligt ergens in een harde geopolitieke botsing waar beide kampen hun eigen versie van de werkelijkheid bouwden.

Wat daarna gebeurde zette de regio in brand. Rusland nam de Krim in. In de Donbas ontstond oorlog tussen Oekraïense troepen en separatistische republieken die steun kregen vanuit Rusland. Officieel ontkende Moskou jarenlang directe militaire betrokkenheid, maar achter de schermen wist vrijwel iedereen dat Russische steun aanwezig was. Van wapens tot speciale eenheden.

Tussen 2014 en 2022 leefde Europa ondertussen verder alsof het conflict ver weg lag. Rotterdam bleef containers overslaan, Duitsland draaide op goedkoop Russisch gas en Europese economieën profiteerden van relatief stabiele energieprijzen. Maar onder die rust groeide langzaam een breuklijn die uiteindelijk open zou scheuren.

Boris Johnson en het moment waarop vrede mogelijk leek

Volgens verschillende bronnen vonden in de eerste maanden van 2022 serieuze onderhandelingen plaats tussen Rusland en Oekraïne. Er werd gesproken over neutraliteit van Oekraïne, veiligheidsgaranties en mogelijke compromissen. Sommige analisten geloven dat daar een historische kans lag om de oorlog vroegtijdig te stoppen.

Toen kwam Boris Johnson naar Kiev. Vanuit Russische en kritische geopolitieke analyses leeft sterk het beeld dat het Westen Oekraïne aanmoedigde om door te vechten met beloften van zware bewapening en langdurige steun. Vanaf dat moment veranderde de oorlog van een regionale crisis naar een uitputtingsoorlog tussen Rusland en het collectieve Westen.

De gevolgen daarvan voelen mensen inmiddels ver buiten Oekraïne. In Europa schoten energieprijzen omhoog. Bedrijven kregen hogere kosten. Industrie verloor concurrentiekracht. Ook in Rotterdam werd dat voelbaar. De haven leeft van energie, logistiek, chemie en handel. Wanneer gas duur wordt, voelt de Maas dat direct. Fabrieken vertragen. Transportprijzen stijgen. Uiteindelijk komt die rekening terecht bij huishoudens, boodschappen en koopkracht.

De oorlog draait om macht, grondstoffen en controle

Steeds meer analisten kijken inmiddels voorbij de officiële verklaringen van alle partijen. Oekraïne is namelijk niet alleen strategisch belangrijk vanwege zijn ligging. Het land bezit enorme landbouwcapaciteit en belangrijke grondstoffen zoals lithium, titanium en grafiet. Precies de materialen die cruciaal zijn voor batterijen, defensie-industrie en moderne technologie.

Daar komt China bij. Het Westen probeert al jaren minder afhankelijk te worden van Chinese grondstoffen en productieketens. Tegelijk groeide China uit tot economische supermacht terwijl Rusland steeds nauwer samenwerkt met Beijing. Hierdoor veranderde Oekraïne langzaam in een knooppunt van een veel grotere strijd over de toekomstige wereldorde.

Want deze oorlog gaat allang niet meer alleen over Oekraïne. Het gaat over de vraag wie de komende decennia de spelregels bepaalt. De Verenigde Staten? China? Een multipolaire wereld met verschillende machtsblokken? Rusland ziet zichzelf inmiddels als onderdeel van een bredere antiwesterse as samen met China, Iran en andere landen die genoeg hebben van Amerikaanse dominantie.

Het Westen verliest grip op meerdere fronten

De oorlog heeft ondertussen diepe scheuren blootgelegd binnen het Westen zelf. Europa verloor goedkoop Russisch gas en werd afhankelijker van duur LNG uit andere regio’s. Amerikaanse en Europese wapenvoorraden raakten uitgeput door langdurige leveringen aan Oekraïne en spanningen in het Midden-Oosten.

Ondertussen groeit de invloed van Rusland en China in delen van Afrika en Azië. Oude koloniale machtsverhoudingen verschuiven. Golfstaten bewegen pragmatischer tussen Oost en West zonder zich volledig achter Washington te scharen. De wereld van na de Koude Oorlog brokkelt zichtbaar af.

Ook de eenheid binnen NAVO-landen staat onder druk. In Europa ontstaat discussie over kosten, energie, defensie en economische schade. De oorlog heeft miljarden gekost terwijl inflatie en koopkrachtproblemen gewone mensen raken van Rotterdam-Zuid tot Antwerpen-Noord en Paramaribo.

Poetins woorden klinken daardoor anders dan twee jaar geleden

Toen Vladimir Poetin onlangs zei dat het einde van de oorlog in zicht zou kunnen zijn, werd daar anders naar geluisterd dan in 2022. Niet omdat Rusland een totale overwinning behaalde, maar omdat de geopolitieke werkelijkheid veranderd is.

Rusland staat nog steeds overeind ondanks sancties. China blijft economisch sterk. Europa betaalt hoge energieprijzen. De Verenigde Staten hebben tegelijk spanningen in Oekraïne, het Midden-Oosten en Azië. De oorlog sleept zich voort terwijl niemand nog gelooft in snelle totale overwinningen.

Dat betekent niet automatisch dat Rusland “gewonnen” heeft. Rusland heeft enorme verliezen geleden. Oekraïne werd zwaar beschadigd. Europa verloor economische stabiliteit. Het Westen blijft militair en economisch enorm machtig. Maar de periode waarin één blok onbetwist de wereld domineerde lijkt voorbij.

En precies daarom klinkt een mogelijk einde van de oorlog geloofwaardiger dan eerder. Niet vanuit idealisme, maar vanuit uitputting. Vanuit kosten. Vanuit strategische rekensommen. Vanuit een wereld die langzaam opnieuw verdeeld wordt in invloedssferen.

Zoals de wind langs de Maas blijft draaien tussen staal, olie en containers, zo verschuiven ook wereldmachten. Niet netjes. Niet eerlijk. Maar hard, koud en berekend.